Giá thể & dinh dưỡng

Trong trồng trọt và làm vườn, giá thể giống như “người bạn đồng hành” quan trọng, đặc biệt là trong những cách trồng cây hiện đại như mô hình làm tiểu cảnh, thủy canh hay bán thủy canh. Vậy giá thể trồng cây hay gọi tắt giá thể là gì và đặc điểm của nó ra sao? Hãy cùng, Terrarium Vibe tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây.

Giá thể là gì? Nguồn gốc của giá thể

Trước hết chúng ta cùng tìm hiểu giá thể cây trồng là gì, giá thể bắt nguồn từ đâu và tại sao nó lại trở thành yếu tố quan trọng và được ưa chuộng trong trồng trọt và làm tiểu cảnh hiện đại.

Giá thể là gì

Giá thể là gì?

Giá thể là loại vật liệu được sử dụng thay thế đất, có vai trò nâng đỡ cây và cung cấp môi trường lý tưởng để rễ cây phát triển. Trong các mô hình tiểu cảnh, giá thể cây trồng có ba chức năng chính:

• Cung cấp sự hỗ trợ vật lý cho cây.
• Tạo điều kiện cho rễ phát triển.
• Cung cấp dưỡng chất, nước và không khí qua rễ cây.

Ví dụ, bạn có thể bắt gặp:

• Xơ dừa dùng để tạo lớp nền mềm mại trong chậu.
• Sỏi nhẹ hoặc viên đất nung giúp thoát nước tốt, đồng thời tạo hiệu ứng trang trí.
• Đá perlite (đá trân châu) giúp giữ ẩm cho cây nhưng không gây đọng nước.

Trong mô hình tiểu cảnh ngày nay có thể không dùng đất hoặc thủy canh, đất tự nhiên được thay thế bằng giá thể. Nhiều loại giá thể  đã được thử nghiệm và mang lại hiệu quả khác nhau.

Tìm hiểu khái niệm giá thể là gì?

Nguồn gốc của giá thể là gì?

Giá thể có thể đến từ tự nhiên hoặc nhân tạo, tùy theo mục đích sử dụng. Những loại như xơ dừa, trấu, mùn cưa hay đá perlite, đá pumice thường là sản phẩm phụ từ nông nghiệp hoặc khai thác khoáng sản. Chúng vừa nhẹ, vừa thân thiện với môi trường, lại đáp ứng tốt nhu cầu trồng cây.

Ngoài ra, giá thể nhân tạo như viên đất nung, sỏi nhẹ hay phân compost được tái chế từ chất hữu cơ cũng rất phổ biến. Chúng đảm bảo sạch sẽ, bền lâu và an toàn. Dù có nguồn gốc nào, giá thể đều giúp cây phát triển trong mọi mô hình hiện đại.

Nguồn gốc của giá thể trong trồng trọt

Phân loại các loại giá thể

Giá thể được phân thành hai nhóm chính: hữu cơ và vô cơ, tùy theo nguồn gốc và đặc tính. Mỗi loại có vai trò riêng trong việc hỗ trợ sự phát triển của cây trồng, từ giữ ẩm, cung cấp dinh dưỡng đến đảm bảo độ thông thoáng cho rễ.

Giá thể hữu cơ

Giá thể hữu cơ có nguồn gốc tự nhiên, thường là các sản phẩm phụ từ nông nghiệp như xơ dừa, trấu hun, hay mùn cưa. Những loại giá thể này nổi bật với khả năng giữ ẩm tốt, cung cấp dinh dưỡng và hỗ trợ vi sinh vật có lợi phát triển. Chúng không chỉ giúp cây trồng khỏe mạnh mà còn thân thiện với môi trường, phù hợp cho nhiều loại cây trong mô hình vườn nhỏ hoặc tiểu cảnh.

Giá thể vô cơ

Giá thể vô cơ như đá perlite, đá pumice, và viên đất nung được làm từ khoáng chất, không bị phân hủy theo thời gian. Chúng bền, nhẹ, giúp thoát nước và giữ ẩm vừa phải, đồng thời duy trì độ thông thoáng cần thiết cho rễ cây. Loại giá thể này phù hợp với các hệ thống trồng hiện đại như thủy canh hay các chậu cây cần sự ổn định lâu dài.

Giá thể được phân làm 2 loại chính

Đặc tính của giá thể là gì?

Dù đất là loại giá thể truyền thống, nhưng không phải là lựa chọn duy nhất. Kết hợp đất với các loại giá thể khác thường mang lại hiệu quả tối ưu. Mỗi loại giá thể có đặc tính riêng giúp cải thiện sự phát triển của cây. Các đặc điểm quan trọng của giá thể bao gồm:

• Khối lượng riêng: Trọng lượng của giá thể.
• Khả năng giữ nước: Phần trăm nước mà giá thể có thể giữ khi bão hòa.
• Độ thoáng khí: Lượng không gian rỗng chứa không khí sau khi giá thể thoát nước.
• Độ pH: Độ axit hoặc kiềm của giá thể.
• Độ dẫn điện (EC): Khả năng dẫn điện của giá thể, phản ánh lượng dưỡng chất có sẵn.

Đặc tính đặc trưng chung của các giá thể

Các loại giá thể phổ biến

Đất: Giá thể truyền thống, dễ tìm, giàu dưỡng chất, nhưng dễ bị sâu bệnh.

Phân hữu cơ: Là sản phẩm phân hủy hữu cơ, giàu dinh dưỡng, tự nhiên và bền vững.

Than bùn (Peat moss): Giữ nước tốt nhưng có tính axit và gây lo ngại về môi trường.

Vỏ cây: Vỏ cây nghiền mịn, đặc biệt là vỏ thông, giúp thoáng khí và thoát nước tốt.

Xơ dừa (Coco coir): Chống nấm, giữ nước tốt và tăng độ thoáng khí.

Vỏ trấu (Rice hulls): Nhẹ, cải thiện thoát nước và thoáng khí, sử dụng hiệu quả trong một năm.

Perlite: Đá núi lửa nghiền, giữ oxy tốt, nhẹ và thường dùng trộn với giá thể khác.

Vermiculite: Khoáng chất ngậm nước, giữ nước và dinh dưỡng tốt, pH trung tính.

Pumice: Đá núi lửa dạng bọt, nhẹ, xốp, giữ nước và dinh dưỡng hiệu quả.

Viên đất nung (Expanded clay pellets): Giá thể thủy canh nhẹ, tái sử dụng, tăng độ thoáng khí nhưng không giữ nước.

Cát: Hạt cát to giúp thoát nước tốt nhưng nặng, thích hợp cải thiện thoát nước trong đất.

Một số loại giá thể phổ biến hiện nay

Lợi ích của việc sử dụng giá thể trong làm tiểu cảnh

Sử dụng giá thể trong làm tiểu cảnh không chỉ giúp cây phát triển khỏe mạnh mà còn giữ được tính thẩm mỹ cao. Giá thể nhẹ, sạch và thoát nước tốt như xơ dừa, đá perlite hay viên đất nung đảm bảo rễ cây không bị ngập úng, đồng thời dễ dàng bày trí trên bàn làm việc hay góc phòng nhỏ.

Ngoài ra, giá thể còn giúp cố định cây chắc chắn trong chậu, tạo sự hài hòa và tự nhiên cho tiểu cảnh. Hơn nữa, với khả năng giữ ẩm vừa đủ, giá thể giảm bớt công sức tưới nước, giúp bạn duy trì một không gian xanh mát một cách dễ dàng.

Những lợi ích mà giá thể mang lại trong làm tiểu cảnh

Một số công thức phối trộn giá thể

Có nhiều công thức phối trộn giá thể đơn giản và hiệu quả. Chẳng hạn, bạn có thể kết hợp xơ dừa, trấu hun và mùn cưa theo tỷ lệ 50-30-20 để đảm bảo cả thoát nước và giữ ẩm tốt. Nếu cây trồng cần nhiều dưỡng chất, hãy bổ sung thêm phân hữu cơ hoặc phân compost. Mỗi loại cây sẽ phù hợp với một công thức riêng, vì vậy cần linh hoạt khi phối trộn.

Gợi ý một số công thức cơ bản trong phối trộn giá thể

Cách chọn giá thể phù hợp

Lựa chọn giá thể tùy thuộc vào nhu cầu cụ thể của cây trồng và hệ thống trồng. Các yếu tố cần xem xét:

• Thoát nước: Một số cây ưa đất thoát nước tốt (như cọ), trong khi cây khác thích đất nặng hơn (như hosta).
• Độ pH: Cây như hoa nhài ưa đất axit, trong khi oải hương ưa đất kiềm.
• Dinh dưỡng: Cây cần dưỡng chất được cung cấp qua giá thể, như phân hữu cơ giàu dinh dưỡng hoặc giá thể thủy canh truyền dưỡng chất qua nước.

Gợi ý một số công thức cơ bản trong phối trộn giá thể

Giá thể là gì nếu không phải là giải pháp tối ưu giúp cây trồng phát triển mạnh mẽ trong các mô hình hiện đại? Từ việc giữ ẩm, thoát nước đến việc nâng cao tính thẩm mỹ cho các tiểu cảnh, giá thể mang lại vô số lợi ích cho người trồng. Theo dõi Terrarium Vibe để khám phá thêm nhiều mẹo hữu ích và kiến thức chuyên sâu về giá thể và các sản phẩm trong nhóm cây thủy sinh khác nhé.